Samen in de strijd tegen schulden

Dat financiële stress in een gezin van invloed kan zijn op de ontwikkeling en veiligheid van kinderen, was alle deelnemende partijen duidelijk. De uitdaging lag in het vinden van een effectieve aanpak van schuldenproblematiek en kindveiligheid. De oplossing? Gewoon dóen. Daarmee kwam de samenwerking tussen Doras, Samen Doen, de Ouder Kind Teams en Jeugdbescherming in Amsterdam-Noord echt op stoom. Gezinsmanager en een van de kartrekkers van de pilot ‘Schuldhulpverlening’ Merel van Suijdam, over de strijd tegen armoede en voor kindveiligheid.

Even leek de pilot ‘Schuldhulpverlening’ van Doras, Samen Doen en Jeugdbescherming in 2017 een stille dood te sterven. Want het vinden van een effectieve en gezamenlijke aanpak in schuldenproblematiek en kindveiligheid bleek lastig. Totdat er een vast overleg werd ingevoerd. Die gouden greep vormt nu de kracht van de samenwerking. Inmiddels hebben ook de Ouder Kind Teams zich aangesloten. Concrete situaties worden geanonimiseerd besproken en actuele problematiek direct opgepakt. Als bijvangst ziet Merel bij alle partijen kennis en bewustwording van de impact van financiële stress toenemen.

SCHULDHULPVERLENING

Pilot sinds:
2015, doorstart in 2017
Deelnemers:
Schuldhulpverleningsinstantie Doras, wijkteams Samen Doen en Ouder Kind Teams, Jeugdbescherming Regio Amsterdam.
Doel:
De bestaande schuldenproblematiek van gezinnen effectief aanpakken en tegelijkertijd de veiligheid van kinderen vergroten. Daarnaast het generatie- overstijgende patroon bij schuldenproblematiek proberen te doorbreken.

Eén boterham mee naar school

Merel: “Het casuïstiek overleg werkt heel fijn. We komen allemaal met eigen inbreng naar het overleg en kijken met elkaar welke acties we kunnen inzetten. Denk hierbij aan het meenemen van de schuldhulpverlener op huisbezoek. We vliegen zaken praktisch aan. Zo bracht Samen Doen onlangs een gezin in wat met vijf gezinsleden een week lang met een half brood moest doen. Hierdoor kregen de kinderen maar één boterham mee naar school. Op dat moment bedenken we samen acties die zorgen voor directe oplossingen, en kijken we hoe we tot een structurele oplossing komen.”

Belemmeringen

De ‘vierhoek’, zoals het samenwerkingsverband zichzelf noemt, loopt regelmatig tegen belemmeringen aan die de samenwerking bemoeilijken. Merel: “Een terugkerend issue is het probleem dat een gezin toestemming moet geven voor het uitwisselen van informatie tussen schuldhulpverleners en Jeugdbescherming. Terwijl de zorgen soms dusdanig zijn dat een gezin de volgende dag op straat kan staan.
Daarom maken we ons sterk voor informatie-uitwisseling wanneer de veiligheid van kinderen in het geding is. Naast de belemmering met betrekking tot de privacy, hebben we nog negen andere issues vastgesteld.

Binnenkort onderzoeken we hoe vaak we hier in onze samenwerking tegenaan zijn gelopen. Op basis van deze uitkomsten gaan we in gesprek met de gemeente Amsterdam.”

Bredere focus

Behalve praktische oplossingen levert de samenwerking bij alle partijen meer bewustwording van de relatie tussen financiële problemen en kindveiligheid op. Al ligt de focus op dat nieuwe inzicht voor iedere partij op een ander vlak.

Merel: “Als Jeugdbescherming hebben we altijd de focus op de veiligheid van kinderen. Wij moeten ons daarnaast bewust worden van de impact van financiële problemen op een gezin. Zo kunnen we de financiële situatie van gezinnen beter uitvragen en uit de aanmelding van een nieuw gezin opmaken of er al iets blijkt over schulden. We weten dat financiële stress zwaar kan drukken op een gezin. Daarom is het belangrijk deze, naast het veilig stellen van de kinderen, in een zo vroeg mogelijk stadium aan te pakken.”

Bij Doras, Samen Doen en de Ouder Kind Teams ligt de extra bewustwording juist op de kindveiligheid. Merel: “Zo signaleren schuldhulpverleners wel dat gezinnen geen geld meer hebben om eten te kopen, maar is het besef van de urgentie van zo’n situatie er niet altijd.

Lokale wijkteams zijn meer getraind op het kijken naar de gehele gezinssituatie, maar zij missen een escalatiemogelijkheid om schrijnende situaties direct op te kunnen lossen.”

Lokale teams

De sleutel tot een vroegtijdige aanpak van het schuldenprobleem ligt volgens de vierhoek bij de lokale teams. Merel: “Voordat Jeugdbescherming bij een gezin over de vloer komt, hebben vaak al meerdere lokale professionals contact gehad met het gezin. Toch zijn financiële problemen, wanneer wij in beeld komen, meestal nog onvoldoende in kaart gebracht. Samen Doen en de Ouder Kind Teams zien dat ook zo, maar missen de juiste middelen en handvatten om het stuk schuldhulpverlening als vast onderdeel in hulpverleningsprogramma’s in te bouwen.”

SCHULDENPATROON DOORBREKEN

De partijen vinden elkaar ook op het gebied van schuldenpreventie. Merel: “Vooral jongeren in de leeftijd van zeventien of achttien jaar vormen een risicogroep als het gaat om schulden. Zij mogen al allerlei zaken op financieel vlak zelfstandig beslis- sen, maar zijn daartoe niet altijd in staat. Ik meld een jongere nu vaker aan voor een gesprek bij Doras. De jongere hoeft nog geen schulden te heb- ben maar krijgt met name een stukje educatie over schulden en het voorkomen ervan. Door kennis over het onderwerp te verspreiden proberen we het generatieoverstijgende karakter van het probleem te doorbreken.

“Het gaat om het stellen van de juiste vraag. Waar heeft het gezin op dat moment het eerste baat bij: therapie of een volle koelkast?”

Dure hulpverlening of een volle koelkast?

Een ander deel van de oplossing zit volgens Merel in het buiten de vaste kaders denken. “Op dit moment zetten we soms dure hulpverleningsprogramma’s in op symptoombestrijding. Dan moeten ouders in therapie vanwege relatieproblemen. Maar waarover gaan hun ruzies? Over bijvoorbeeld een lege koelkast. Therapie is vaak nodig, maar kan niet effectief worden ingezet zolang de oorzaak van de stress niet is weggenomen. Zo komen we niet tot het eigenlijke doel: het creëren van een veilige leefomgeving voor de kinderen. Het gaat om het vinden van de juiste balans en het stellen van de juiste vraag. Waar heeft het gezin op dat moment het eerste baat bij: therapie of een volle koelkast?”

Nieuwe ‘vierhoeken’

Nu de overlegstructuur tussen de vier partijen in Amsterdam Oud-Noord succesvol blijkt, wordt de pilot uitgebreid naar drie teams in Noord en mogelijk naar andere regio’s in Amsterdam met een grotere schulden- en armoedeproblematiek.

Eyeopener

De samenwerking tussen Doras, Samen Doen, de Ouder Kind Teams en Jeugdbescherming blijft zich ontwikkelen. Merel: “Het gezamenlijke besef dat we iets aan de armoede onder gezinnen moeten doen voordat we andere zaken op kunnen pakken, is er steeds meer. Dat was voor mij persoonlijk een eyeopener. Eerst vond ik het lastig om het onderwerp ‘schulden’ te bespreken. Nu weet ik dat ik daar juist meteen iets mee moet. Het ‘hoe’ blijft echter een uitdaging waarin we met elkaar steeds een nieuwe stap zetten.”